ശ്വസനത്തിന്റെ ജീവശാസ്ത്രം: ഓക്സിജൻ, പ്രാണൻ, മൈറ്റോകോൺഡ്രിയയുടെ ആരോഗ്യം
ശ്വസനപരിശീലനത്തിന് ഇന്ന് വലിയ ശ്രദ്ധ ലഭിക്കുന്നുണ്ട്; എന്നാൽ പ്രാണായാമം ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി അതിനെ പരിപോഷിപ്പിച്ചുവരുന്നു. സാവധാനത്തിലുള്ള ശ്വസനം, ശ്വാസം പിടിച്ചുനിർത്തൽ, മൂക്കിലൂടെ ശ്വസിക്കൽ എന്നിവ ഓക്സിജൻ ലഭ്യതയെയും നാഡീവ്യവസ്ഥയെയും ഊർജത്തെയും എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു?
രചന: ഡോ. സത്യ പിള്ള, BAMS · 33+ വർഷത്തെ പ്രാക്ടീസ്
ഭക്ഷണമില്ലാതെ ആഴ്ചകളോളവും വെള്ളമില്ലാതെ ദിവസങ്ങളോളവും ജീവിക്കാം; പക്ഷേ ശ്വാസമില്ലാതെ ഏതാനും മിനിറ്റുകൾ മാത്രം. ശ്വാസം വഹിക്കുന്ന ജീവശക്തിയെ ആയുർവേദം പ്രാണൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ആധുനിക ജീവശാസ്ത്രം പറയുന്നത് ഓക്സിജൻ മൈറ്റോകോൺഡ്രിയയ്ക്ക് ഊർജം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു എന്നാണ്. ശ്വസിക്കുന്ന രീതി നമ്മുടെ അനുഭവത്തെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്ന കാര്യത്തിൽ രണ്ടും യോജിക്കുന്നു.
കൂടുതൽ ശ്വസിക്കുന്നത് എല്ലായ്പ്പോഴും നല്ലതല്ലാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?
സമ്മർദം അനുഭവിക്കുന്ന പലരും ആവശ്യത്തിലധികം ശ്വസിക്കാറുണ്ട്: വായിലൂടെ വേഗത്തിലും ആഴം കുറഞ്ഞും ശ്വാസമെടുക്കുന്നു. ഇത് രക്തത്തിലെ കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡിന്റെ അളവ് കുറയ്ക്കും. രക്തത്തിൽനിന്ന് കലകളിലേക്ക് ഓക്സിജൻ വിട്ടുനൽകാൻ കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡ് സഹായിക്കുന്നതിനാൽ (ബോർ പ്രഭാവം), ഇങ്ങനെ ആവശ്യത്തിലധികം ശ്വസിക്കുമ്പോൾ കോശങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഓക്സിജൻ കുറയാം. തലകറക്കം, തരിപ്പ്, ഉത്കണ്ഠ എന്നിവയും അനുഭവപ്പെടാം.
കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡിന്റെ അളവ് അല്പം ഉയരാൻ അനുവദിക്കുന്ന സാവധാനവും മൃദുവുമായ ശ്വസനത്തിലൂടെ ഇത് സഹിക്കാനുള്ള ശേഷി മെച്ചപ്പെട്ടേക്കാം. ഇതിനെ ചിലപ്പോൾ ഹൈപ്പർകാപ്നിക് പരിശീലനം (hypercapnic training) എന്നു വിളിക്കുന്നു. സാവധാനത്തിലുള്ള താളവും ശ്വാസം മൃദുവായി പിടിച്ചുനിർത്തലും (കുംഭകം) വഴി പ്രാണായാമത്തിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളായി ഈ രീതി പിന്തുടരുന്നു.
പരീക്ഷിച്ചുനോക്കാവുന്ന രീതികൾ
- മൂക്കിലൂടെ ശ്വസിക്കുക. പകലും സാധ്യമെങ്കിൽ രാത്രിയും മൂക്കിലൂടെ ശ്വസിക്കുക. മൂക്ക് വായുവിനെ അരിച്ച്, ചൂടാക്കി, ശ്വാസത്തിന്റെ വേഗം കുറയ്ക്കുന്നു.
- സാവധാനം ശ്വസിക്കുക. ഒരു മിനിറ്റിൽ അഞ്ച് മുതൽ ആറ് വരെ ശ്വാസങ്ങൾ: അഞ്ച് സെക്കൻഡ് ശ്വാസമെടുക്കുക, അഞ്ച് സെക്കൻഡ് ശ്വാസം പുറത്തുവിടുക. ഇത് ഹൃദയമിടിപ്പിലെ വ്യതിയാനം മെച്ചപ്പെടുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
- നാഡീശോധന (മാറിമാറി ഓരോ നാസാരന്ധ്രത്തിലൂടെ ശ്വസിക്കൽ). നാഡീവ്യവസ്ഥയെ സന്തുലിതമാക്കാൻ അഞ്ച് മിനിറ്റ് പരിശീലിക്കുക.
- മൃദുവായ കുംഭകം. ആയാസമില്ലാതെ ശ്വാസം പുറത്തുവിട്ടശേഷം, വീണ്ടും ശ്വാസമെടുക്കുന്നതിന് മുമ്പ് സുഖകരമായി തോന്നുന്ന ഏതാനും സെക്കൻഡ് നിർത്തുക. ഒരിക്കലും ബലം പ്രയോഗിക്കരുത്.
- ഭ്രമരി (തേനീച്ചയുടെ മൂളൽപോലെയുള്ള ശ്വാസം). മൂളുന്നത് മൂക്കിലെ നൈട്രിക് ഓക്സൈഡിന്റെ അളവ് വർധിപ്പിച്ചേക്കാം; മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കാനും സഹായിക്കും.
ശക്തമായ രീതികൾ ശ്രദ്ധയോടെ പരിശീലിക്കുക
കപാലഭാതി, ഭസ്ത്രിക തുടങ്ങിയ വേഗമേറിയ രീതികളും ദീർഘനേരം ശ്വാസം പിടിച്ചുനിർത്തുന്നതും ഫലപ്രദമായിരിക്കാം, പക്ഷേ എല്ലാവർക്കും അനുയോജ്യമല്ല. ഗർഭിണിയാണെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ഉയർന്ന രക്തസമ്മർദം, ഹൃദ്രോഗം, അപസ്മാരം, ഗ്ലോക്കോമ, മുമ്പ് പാനിക് അറ്റാക്കുകൾ ഉണ്ടായ ചരിത്രം എന്നിവയിലേതെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ ഇവ ഒഴിവാക്കുക. വെള്ളത്തിലായിരിക്കുമ്പോഴോ വാഹനമോടിക്കുമ്പോഴോ ഒരിക്കലും ശ്വാസം പിടിച്ചുനിർത്തി പരിശീലിക്കരുത്.
നിങ്ങളുടെ ദോഷത്തിന് അനുയോജ്യമായ ശ്വസനം
- വാതം: സാവധാനവും സ്ഥിരത നൽകുന്നതുമായ ശ്വസനവും നാഡീശോധനയും
- പിത്തം: ശീതളി, ശീത്കാരി തുടങ്ങിയ തണുപ്പ് നൽകുന്ന ശ്വസനരീതികൾ
- കഫം: മാർഗനിർദേശത്തോടെ രാവിലെ അല്പം വേഗത്തിലുള്ള പരിശീലനം
സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ഒരു കുറിപ്പ്. ഈ ലേഖനം പൊതുവായ അറിവിനായുള്ളതാണ്; രോഗനിർണയമോ വ്യക്തിഗത ചികിത്സാനിർദേശമോ അല്ല. ഉപവാസം, തണുപ്പേൽക്കൽ, തീവ്രമായ ശ്വസനപരിശീലനം, ശുദ്ധീകരണരീതികൾ, സപ്ലിമെന്റുകൾ എന്നിവ എല്ലാവർക്കും സുരക്ഷിതമല്ല. പ്രമേഹം, ഹൃദ്രോഗം, വൃക്കരോഗം, ഉയർന്നതോ താഴ്ന്നതോ ആയ രക്തസമ്മർദം, ഭക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അസ്വസ്ഥത എന്നിവയുണ്ടെങ്കിൽ, ഗർഭിണിയോ മുലയൂട്ടുന്നവരോ ആണെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ പതിവായി മരുന്നുകൾ കഴിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ആദ്യം ഡോക്ടറോട് സംസാരിക്കുക. ഡോക്ടർ നിർദേശിച്ച മരുന്ന് സ്വയം നിർത്തരുത്. ഔഷധസസ്യങ്ങൾ ആരോഗ്യസ്ഥിതി വിലയിരുത്തിയശേഷം മാത്രമേ നിർദേശിക്കാവൂ; പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമായ, വിശ്വസനീയമായ ഉറവിടങ്ങളിൽനിന്ന് മാത്രമേ വാങ്ങാവൂ.